Bạn có biết, những “con vật nhỏ” trên sống mái Tử Cấm Thành đã âm thầm bảo vệ hoàng cung suốt hàng trăm năm. Có những chi tiết trong lịch sử, nếu chỉ nhìn bằng mắt thường, ta sẽ dễ dàng lướt qua. Nhưng khi học thêm một ngôn ngữ, hiểu thêm một nền văn hoá và đặc biệt là tiếng Trung, bạn sẽ thấy thế giới bỗng mở ra thêm một tầng ý nghĩa hoàn toàn khác.
Giữa những mái ngói lưu ly vàng rực của Tử Cấm Thành, tồn tại một “đội hình thần thú” nhỏ bé nhưng quyền lực. Chúng không chỉ là vật trang trí kiến trúc, mà còn là kết tinh của tư duy xây dựng, tín ngưỡng và trật tự quyền lực suốt hàng nghìn năm Trung Hoa.
Đó chính là 10 thần thú trên mái điện Thái Hòa — nơi được xem là đỉnh cao của kiến trúc cung đình Trung Quốc.
Linh thú mái nhà là gì?
Trong kiến trúc cổ Trung Hoa, linh thú mái nhà là các tượng thú được đặt trên sống mái của công trình. Có tên gọi chung là 屋脊神兽 – linh thú trên sống mái.
Chúng bao gồm nhiều loại thú chạy, thú treo hay “tiên nhân”, si vẫn (鸱吻 – chī wěn). Các loại linh thú không chỉ mang tính trang trí, linh thú mái nhà còn giữ vai trò cực kỳ quan trọng trong kết cấu kiến trúc.
Vào thời Đường – Tống, phần lớn công trình kiến trúc chỉ có một linh thú duy nhất trên mái. Theo thời gian, cùng với sự thay đổi của triều đại số lượng linh thú tăng dần, quy cách ngày càng rõ ràng và đến thời Minh – Thanh, hệ thống linh thú mới chính thức được quy chuẩn hoàn chỉnh. Từ đây, linh thú không còn là vật trang trí tùy ý mà trở thành ký hiệu thể hiện cấp bậc kiến trúc.
Khi mới xuất hiện, linh thú không mang yếu tố tâm linh, chức năng ban đầu của chúng là cố định sống mái, nâng đỡ kết cấu ngói, chống dột nước, chống gỉ sét, bảo vệ chốt gỗ và đinh sắt.
Do phần lớn đình đài lầu các thời xưa được xây bằng ngói lưu ly, việc đặt linh thú lên sống mái giúp tăng độ bền và tuổi thọ công trình. Sau này, ý nghĩa biểu tượng mới dần được hình thành.
Vì sao điện Thái Hòa đặc biệt nhất?
Điện Thái Hòa (太和殿) là công trình có cấp bậc cao nhất trong toàn bộ Tử Cấm Thành. Đây là nơi diễn ra các sự kiện trọng đại của hoàng gia như hoàng đế đăng cơ, tổ chức đại triều, thực hiện nghi lễ quốc gia. Chính vì vậy, mọi chi tiết kiến trúc tại đây đều phải đạt cấp độ tối thượng.
Điện Thái Hòa có bao nhiêu linh thú?
Câu trả lời là: Mười linh thú.
Không phải ngẫu nhiên. Trong kiến trúc cổ Trung Hoa, số lượng linh thú được quy định cực kỳ nghiêm ngặt: công trình ngoài hoàng cung: bắt buộc dùng số lẻ với số lượng phổ biến: 3 – 5 – 7 – 9, cấp bậc càng cao thì số linh thú càng nhiều. Chỉ duy nhất điện Thái Hòa được phép sử dụng 10 linh thú, tượng trưng cho 十全十美 – thập toàn thập mỹ. Cả Trung Quốc, chỉ có một nơi duy nhất.
10 thần thú điện Thái Hòa và ý nghĩa sâu xa phía sau
Tiên nhân cưỡi phượng – người dẫn đầu đoàn thần thú
Đứng đầu đội hình không phải linh thú, mà là tiên nhân cưỡi phượng. Theo truyền thuyết, Tề Mẫn Vương khi lâm vào đường cùng đã cưỡi phượng hoàng thoát hiểm, sau đó hóa thành tiên nhân. Ý nghĩa tượng trưng 逢凶化吉 – gặp dữ hóa lành.
Trong kiến trúc thực tế, tiên nhân cưỡi phượng chính là bộ phận cố định viên ngói đầu tiên của sống mái, giữ vai trò nền móng cho toàn bộ hàng linh thú phía sau.
1. Rồng（龙）
Biểu tượng tối cao của hoàng quyền. Đại diện cho thiên tử, quyền lực tuyệt đối và khả năng hô phong hoán vũ.
2. Phượng hoàng（凤）
Vua của trăm loài chim.
Tượng trưng cho thiên hạ thái bình và thân phận cao quý của hoàng hậu.
3. Sư tử（狮子）
Vua của muôn loài thú. Biểu trưng cho sức mạnh, uy nghi và nhiệm vụ trấn giữ bốn phương.
4. Thiên mã（天马）
Hóa thân của chiến thần. Có thể hoạt động trên trời – dưới đất – dưới biển. Tượng trưng cho cát tường và tinh thần tiến về phía trước.
5. Hải mã（海马）
Dị thú trong biển sâu. Mang ý nghĩa hoàng quyền lan tỏa khắp bốn bể.
6. Giáp ngư（狎鱼）
Giao long thân cá, có vây và đuôi. Có khả năng gọi mây tạo mưa, chuyên trách phòng cháy – tiêu tai.
7. Toan nghê（狻猊）
Một trong các con của rồng. Hình dáng giống sư tử, tượng trưng cho uy quyền và cát khí.
8. Giải trãi（獬豸）
Linh thú một sừng có thể phân biệt đúng – sai, trung – gian. Là biểu tượng của công lý và pháp luật.
9. Đấu ngưu（斗牛）
Thần thú trấn nước. Có tác dụng áp tà, tránh họa, bảo vệ cung điện bình an.
10. Hành thập（行什）
Phân thân của Lôi Công. Có cánh, tay cầm chày kim cang. Chức năng chính để chống sét, phòng hỏa. Đây là linh thú chỉ xuất hiện tại điện Thái Hòa, không có ở bất kỳ công trình nào khác.
Thú treo – lớp phòng thủ cuối cùng
Phía sau hàng linh thú còn có thùy thú (垂兽) trấn giữ.
Từ tiên nhân dẫn đầu cho đến thần thú hộ vệ, toàn bộ hệ thống này tạo nên: “hệ thống an ninh trên không” của Tử Cấm Thành. Vừa mang vẻ đẹp thẩm mỹ, vừa kết hợp thần thoại và kỹ thuật xây dựng cổ đại.
Khi học tiếng Trung, ta đọc được cả một nền văn minh. Nếu không học tiếng Trung, những linh thú trên mái điện Thái Hòa chỉ là hình ảnh trang trí.
Nhưng khi hiểu chữ Hán, hiểu tên gọi và hiểu logic kiến trúc phía sau, ta mới nhận ra, mỗi chi tiết nhỏ trên mái Tử Cấm Thành đều là kết tinh của trí tuệ, tín ngưỡng và trật tự xã hội kéo dài hàng nghìn năm.
Học tiếng Trung không chỉ là học phát âm hay từ vựng. Đó là hành trình bước vào chiều sâu văn hóa — nơi từng viên ngói, từng linh thú đều có lý do tồn tại. Bởi vì học thêm một ngôn ngữ là sống thêm một cuộc đời.
Và khi bạn học tiếng Trung, bạn không chỉ học cách nói, bạn đang bước vào dòng chảy văn minh đã chảy suốt năm nghìn năm lịch sử.
CHIA SẺ TỪ KHÁCH HÀNG
Đánh giá bài viết (0 đánh giá)